Nông dân
Nguyên liệu ban đầu, đất đai, lao động, thời tiết, sâu bệnh.
Kịch bản web tương tác
Phần nào trong ly cà phê thuộc về người trồng?
Một ly cà phê không chỉ chứa cà phê. Nó chứa lao động, vốn, công nghệ, thương hiệu, rủi ro và quyền thương lượng của nhiều chủ thể.
Theo dấu hạt cà phê
Dựa trên Chương 5, mục 5.3 - Giáo trình Kinh tế chính trị Mác - Lênin
Một ly tại thành phố
185.000đ
Một ký cà phê nhân
40.000đ
Cảnh 2
Trước khi có giá 40.000 đồng, đã có một năm lao động
Anh Khánh đầu tư giống, phân bón, nước tưới và công chăm sóc. Tiền bỏ ra ngay từ đầu vụ, trong khi thu nhập chỉ xuất hiện sau nhiều tháng.
- Đầu vụ
Giống, phân bón, nước tưới, công chăm sóc.
- Giữa vụ
Mưa, hạn, sâu bệnh và giá vật tư làm chi phí biến động.
- Cuối vụ
Thu hoạch, phơi, bảo quản; thiếu kho dễ phải bán ngay.
- Thương lái đến
Giá đã hình thành, quyền quyết định của nông dân thường thấp.
Cảnh 3
Giá tăng lên vì giá trị được tạo thêm
Chuỗi cà phê không phải một đường thẳng của lợi nhuận, mà là chuỗi đóng góp, chi phí và rủi ro khác nhau.
Thương lái
Thu gom, phân loại, bảo quản, vận chuyển và chịu biến động giá.
Rang xay
Công nghệ, phối trộn, kiểm soát chất lượng, phát triển sản phẩm.
Bán lẻ
Pha chế, mặt bằng, dịch vụ, thương hiệu và trải nghiệm khách hàng.
Người tiêu dùng
Tạo nhu cầu và chi trả cho chất lượng, dịch vụ, không gian.
Dịch vụ
Thương hiệu
Mặt bằng
Rang xay
Nguyên liệu
Cảnh 4
185.000 đồng không phải toàn bộ là tiền cà phê
Doanh thu bán lẻ phải chi trả cho quá trình biến cà phê nhân thành sản phẩm và trải nghiệm hoàn chỉnh. Vì vậy, doanh thu không tự động là lợi nhuận.
Số ly ước tính45
Doanh thu mô phỏng8,4 triệu
Mô phỏng học tập: 1kg cà phê nhân sau rang còn khoảng 82% khối lượng.
Cảnh 5
Giá trị được tạo bởi nhiều người, nhưng không được chia đều
Giáo trình nhấn mạnh lợi ích kinh tế là lợi ích vật chất mà các chủ thể thu được trong hoạt động kinh tế. Các lợi ích vừa thống nhất, vừa mâu thuẫn.
Vấn đề không nằm ở việc doanh nghiệp có lợi nhuận, mà ở khả năng lạm dụng vị thế mạnh để đẩy chi phí và rủi ro sang bên yếu hơn.
Nông dân
Lao động, đất đai, nguyên liệu, rủi ro sản xuất, thời gian.
Doanh nghiệp
Vốn, công nghệ, thông tin, thương hiệu, hệ thống phân phối, hợp đồng.
Cảnh 6
Khi giá thế giới giảm, ai là người chịu rủi ro?
Nông dân bán theo giá từng ngày có thể nhận giá thấp đúng lúc thu hoạch. Doanh nghiệp lớn thường có hợp đồng, dự trữ hàng, nhiều vùng nguyên liệu và công cụ phòng ngừa biến động.
Ô nhỏ
Nông dân chịu trực tiếp rủi ro thời tiết, sâu bệnh, chi phí vật tư và giá tại thời điểm bán.
Mái hợp đồng
Hợp đồng giá cố định giúp dự toán chi phí, ổn định nguồn cung và chuyển một phần rủi ro.
Cảnh 7
Nhà nước tạo điều kiện để lợi ích hài hòa hơn
Chỉ dựa vào nguyên tắc thị trường là chưa đủ, vì quan hệ lợi ích kinh tế luôn có cả mặt thống nhất và mâu thuẫn.
Pháp luật
Chính sách kinh tế
Công cụ hành chính
Thông tin
Hòa giải tranh chấp
Cảnh 8
Bốn vai trò của Nhà nước trong hài hòa lợi ích
Bảo vệ lợi ích hợp pháp
Công khai giá cả, kiểm soát cân đo, bảo vệ hợp đồng, chỉ dẫn địa lý.
Điều hòa lợi ích
Giá sàn, thưởng chất lượng, chia sẻ khi giá tăng, liên kết hợp tác xã.
Kiểm soát tiêu cực
Ngăn ép giá, gian lận chất lượng, phá vỡ hợp đồng, thiếu minh bạch.
Giải quyết mâu thuẫn
Mẫu hợp đồng rõ ràng, hòa giải, trọng tài, chế tài khi vi phạm.
Hộ 1
Hộ 2
Hộ 3
Hộ 4
Hợp tác xã
Doanh nghiệp
Cảnh 9
Một nông dân khó thay đổi giá. Một nghìn nông dân có thể thay đổi vị thế.
Hợp tác xã giúp gom sản lượng, thống nhất tiêu chuẩn, đầu tư kho, tiếp cận tín dụng, ký hợp đồng trực tiếp và đại diện nông dân đàm phán.
Liên hệ thực tế: Nghị định 98/2018/NĐ-CP và Luật Hợp tác xã 2023 tạo cơ sở cho liên kết sản xuất, tiêu thụ nông sản.
Cảnh 10
Công bằng phải được viết thành điều khoản
Giá thu mua tối thiểu
Bù đắp chi phí hợp lý khi thị trường giảm sâu.
Công thức giá minh bạch
Điều chỉnh theo thị trường, chất lượng và chi phí liên quan.
Thưởng chất lượng
Cà phê đạt tiêu chuẩn cao hơn được trả thêm.
Chia sẻ khi giá tăng
Nông dân hưởng một phần lợi ích khi giá bán tăng mạnh.
Hỗ trợ kỹ thuật
Giống, quy trình canh tác, truy xuất nguồn gốc.
Giải quyết tranh chấp
Cơ chế hòa giải và trách nhiệm rõ ràng khi vi phạm.
Cảnh 11
Một chuỗi cà phê bền vững không thể có một mắt xích luôn chịu thiệt
Nông dân
Thu nhập đủ tái sản xuất, được thưởng chất lượng, giảm rủi ro.
Doanh nghiệp
Lợi nhuận hợp lý, nguồn nguyên liệu ổn định, thương hiệu bền vững.
Xã hội
Môi trường pháp lý minh bạch, kiểm soát tiêu cực, giải quyết mâu thuẫn.
Đằng sau vị đắng của cà phê không nên là vị đắng của người trồng.
Một ly cà phê chỉ thực sự bền vững khi người trồng, doanh nghiệp và xã hội cùng được hưởng lợi.